[ آبِق : ] « إِذْ أَبَقَ إِلَى الْفُلْكِ » « آبِق » از مادّهء « ابق » معمولًا دربارهء بندگان فرارى ذكر مىشود ! « 1 » [ آثار : ] « نَفْسَكَ عَلى آثارِهِمْ » « آثار » از مادّهء « اثر » جمع « اثر » در اصل ، به معناى جاى پاست ، ولى ، به هر علامتى كه از چيزى باقى مىماند « اثر » گفته مىشود . « 2 » [ آثارَهُمْ : ] « مَا قَدَّمُوا وَ آثَارَهُمْ » « آثارَهُمْ » از مادّهء « اثر » اشاره به كارهايى كه سنّت مىشود و بعد از انسان نيز موجب خير و بركت ، و يا شر و زيان و گناه مىگردد . « 3 » [ أَثَم ، آثام : ] « ذلِكَ يَلْقَ أَثَاماً » « أَثَم » و « آثام » از مادّهء « اثم » در اصل به معناى اعمالى است كه انسان را از رسيدن به ثواب دور مىسازد ؛ سپس به هر گونه گناه ، اطلاق شده است ؛ ولى در اينجا به معناى جزاى گناه است . بعضى نيز گفته‌اند : « أَثَم » به معناى گناه و « آثام » به معناى كيفر گناه است . و اگر بعضى از مفسران ، آن را به معناى بيابان ، كوه ، يا چاهى در جهنم ذكر كرده‌اند ، در واقع از قبيل بيان مصداق است . « 4 » [ آثَرَكَ : ] « آثَرَكَ اللَّهُ عَلَيْنَا » « آثَرَكَ » از مادّهء « ايثار » در اصل ، به معناى جستجوى اثر چيزى است ، و از آنجا كه به فضل و نيكى اثر گفته مىشود ، اين كلمه به معناى برترى دادن و فضيلت بخشيدن آمده است . بنابراين « آثرك اللَّه علينا » مفهومش اين مىشود : خداوند تو را بر ما فضيلت بخشيده ( البته به خاطر كارهاى نيك تو و اعمال بد ما ) . « 5 » [ آذَنْتُ : ] « آذَنْتُكُمْ عَلى سَوَآءٍ » « آذَنْتُ » از مادّهء « ايذان » به معناى اعلام كردن توأم با تهديد است ؛ و گاه به معناى اعلان جنگ نيز آمده است . اما از آنجا كه اين سوره در « مكّه » نازل شده و در آنجا نه زمينه جهاد بود و نه حكم جهاد نازل شده بود ، بسيار بعيد به نظر مىرسد كه اين جمله در اينجا به معناى « اعلان جنگ » باشد ؛ بلكه ظاهر اين است : پيامبر با اين سخن مىخواهد اعلام

--> ( 1 ) . صافات ، آيهء 140 ( ج 19 ، ص 169 ) ( 2 ) . كهف ، آيهء 6 ( ج 12 ، ص 382 ) ( 3 ) . يس ، آيهء 12 ( ج 18 ، ص 350 ) ( 4 ) . فرقان ، آيهء 68 ( ج 15 ، ص 178 ) ( 5 ) . يوسف ، آيهء 91 ( ج 10 ، ص 82 )